Sinh con bằng phương pháp mổ là hành trình không hề dễ dàng, đòi hỏi người mẹ phải đối mặt với nhiều thử thách cả về thể chất lẫn tinh thần. Sau ca phẫu thuật, việc chăm sóc và phục hồi đúng cách đóng vai trò vô cùng quan trọng để cơ thể mẹ sớm ổn định và khỏe mạnh trở lại. Bài viết dưới đây của Usobebe sẽ tổng hợp cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ an toàn, khoa học và hiệu quả mà mẹ nào cũng nên biết.

Sinh mổ ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe của mẹ?

“Chúc mừng mẹ tròn con vuông!” – ai từng sinh con có lẽ đều xúc động khi nghe câu nói này. Nhưng phía sau khoảnh khắc vỡ òa ấy, nhất là với những mẹ sinh mổ, là cả một hành trình hồi phục dài và không hề đơn giản. Sinh mổ không chỉ là một cuộc phẫu thuật, mà còn là dấu mốc đánh dấu sự can đảm, chịu đựng và tình yêu vô điều kiện của người mẹ.

Về mặt thể chất, sinh mổ khiến mẹ phải đối diện với cơn đau kéo dài hơn sinh thường. Vết cắt ngang bụng và tử cung không chỉ đau trong vài ngày đầu, mà còn để lại cảm giác căng tức, khó chịu trong nhiều tuần sau đó.

Ngoài ra, mẹ sinh mổ cũng thường mất máu nhiều hơn trong quá trình mổ. Dù đã có bác sĩ kiểm soát, nhưng vẫn có khoảng 1 trong 12 mẹ sau sinh mổ gặp biến chứng nhiễm trùng khiến việc hồi phục càng thêm khó khăn. Đó là lý do vì sao trước khi mổ, mẹ thường được tiêm kháng sinh để giảm rủi ro này.

Nguy hiểm hơn, sinh mổ còn tiềm ẩn nguy cơ hình thành máu đông, đặc biệt nếu máu đông di chuyển đến phổi có thể gây nguy hiểm tính mạng. Nếu mẹ cảm thấy khó thở, tức ngực hay đau nhức chân đều cần báo ngay cho bác sĩ vì đây đều là những dấu hiệu có thể xuất hiện cục máu đông.

Một vài mẹ sau sinh mổ cũng gặp tình trạng dính ruột, tức là các cơ quan nội tạng bị kết dính lại với nhau, làm cản trở chuyển động tự nhiên của hệ tiêu hóa và thậm chí ảnh hưởng đến khả năng sinh con sau này.

Chưa kể, quá trình gây tê tủy sống, dù an toàn hơn gây mê toàn thân, vẫn có thể để lại tác dụng phụ như đau đầu cấp tính (khoảng 1% mẹ gặp phải) hoặc rất hiếm khi là tổn thương thần kinh.

Hiểu được những tác động này chính là bước đầu tiên để mẹ và gia đình xây dựng được cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ hiệu quả hơn – vừa chăm sóc thể chất, vừa nâng đỡ tinh thần để mẹ sớm khỏe, bé sớm ngoan và cả nhà an tâm. Thời kỳ hậu sản kéo dài khoảng 6 tuần sau sinh, nhưng với sinh mổ, quá trình hồi phục có thể kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm tùy theo thể trạng của sản phụ.

Cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ

Sau khi vượt cạn bằng phương pháp sinh mổ, mẹ không chỉ cần chăm bé mà còn phải chăm cả chính mình. Việc phục hồi sức khỏe sau sinh mổ đúng cách sẽ giúp mẹ sớm lấy lại thể lực, giảm nguy cơ biến chứng và tận hưởng hành trình làm mẹ một cách trọn vẹn hơn.

Vận động nhẹ nhàng sau sinh mổ

Sau sinh mổ, nhiều mẹ có xu hướng nằm yên vì sợ đau hay đứt chỉ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vận động nhẹ nhàng là một trong những cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ quan trọng và cần thiết.

Khoảng 12–24 giờ sau phẫu thuật, khi thuốc tê tan dần và sức khỏe ổn định, mẹ có thể bắt đầu với các động tác đơn giản như xoay người, co duỗi tay chân. Những chuyển động nhỏ này giúp lưu thông máu, ngăn các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra sau phẫu thuật như đông máu.

Khi cảm thấy đỡ hơn, mẹ nên tập đi lại nhẹ nhàng trong phòng, với sự hỗ trợ từ người thân. Việc đi lại không chỉ giảm táo bón, đầy hơi mà còn giúp tinh thần thoải mái, nhanh lấy lại sức hơn. Tuy nhiên, mẹ cần lắng nghe cơ thể, tránh gắng sức quá mức. Cảm giác đau tăng, chóng mặt hay mệt mỏi là dấu hiệu nên nghỉ ngơi ngay.

Sau khoảng 6-8 tuần sau sinh, mẹ có thể tập một số bài tập như bài tập cây cầu lượn, bài tập chống đẩy tường,… hoặc chơi một số môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe, bơi lội,… để tăng dần sức bền của cơ thể.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý cho mẹ sau sinh mổ

Sau sinh mổ, cơ thể mẹ sẽ rơi vào trạng thái mất sức, mất máu, thậm chí cả tinh thần cũng bị bào mòn. Lúc này, chế độ dinh dưỡng hợp lý chính là liều thuốc hồi phục tự nhiên, giúp mẹ nhanh lấy lại thể lực, tăng cường sức đề kháng và đủ sữa cho bé bú.

Ngay sau mổ, mẹ nên bắt đầu với thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, tránh đồ nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc gây đầy bụng. Khi đường tiêu hóa hoạt động ổn định hơn, có thể bổ sung thịt nạc, cá, trứng, rau xanh, trái cây… để cung cấp đủ đạm, vitamin và khoáng chất. Đặc biệt là một số chất rất cần thiết cho quá trình lành vết thương của cơ thể mẹ mới sinh mổ như chất đạm, vitamin C và A, nước, kẽm, sắt, chất béo,…

Một số loại thực phẩm nên bổ sung vào khẩu phần ăn của mẹ sau đẻ mổ bao gồm thịt đỏ, thịt trắng, các sản phẩm từ sữa, các loại đậu và hạt, trái cây, rau quả, bánh mì nguyên cám,…

Dành nhiều thời gian để nghỉ ngơi

Nghỉ ngơi là cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả, đồng thời giúp vết thương nhanh lành hơn.

Tuy nhiên, “nghỉ ngơi” với mẹ bỉm đâu phải dễ. Nửa đêm cho con bú, sáng lo thay tã, trưa chưa kịp chợp mắt đã nghe con ọ ẹ. Vì thế, mẹ bỉm sẽ cần cả sự hỗ trợ từ chồng, ông bà hay người thân để mẹ có thời gian ngủ đủ giấc và thư giãn tinh thần.

Nghỉ ngơi vừa là quyền lợi, vừa là điều kiện cần để quá trình phục hồi sức khỏe sau sinh mổ của mẹ diễn ra nhẹ nhàng và an toàn hơn. Hãy tranh thủ ngủ khi bé ngủ, sắp xếp lại công việc nhà theo mức ưu tiên. Một chiếc gối êm, không gian yên tĩnh, một bài nhạc nhẹ nhàng có thể giúp mẹ thư giãn sâu hơn.

Đồng thời, mẹ sau sinh mổ cũng không nên chỉ ngồi hoặc nằm một chỗ, nghỉ ngơi ở đây cũng có thể là đi lại nhẹ nhàng để giúp lưu thông máu, cơ thể sẽ cảm thấy thoải mái và có sức sống hơn.

Vệ sinh vết mổ cẩn thận để tránh nhiễm trùng

Một trong những nỗi lo khiến nhiều mẹ sau sinh mổ “thót tim” chính là nhiễm trùng vết mổ. Chỉ cần một chút sơ ý trong chăm sóc cũng có thể khiến hành trình phục hồi sức khỏe sau sinh mổ trở nên khó khăn gấp bội. Nguy cơ nhiễm trùng vết mổ xảy ra ở khoảng 10% sản phụ, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao như béo phì, tiểu đường, hoặc HIV.

Vết mổ sau sinh cần được giữ sạch và khô. Trong những ngày đầu, mẹ nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ: thay băng đúng lịch, dùng dung dịch sát khuẩn nếu được kê đơn (thường là dung dịch betadin hay povidine 10%), không tự ý bôi thuốc dân gian hay sờ tay vào vết thương. Khi được tháo băng, mẹ nên lau nhẹ bằng khăn mềm, sạch, tránh kỳ cọ mạnh hay để nước đọng lâu.

Quần áo mặc nên là đồ cotton rộng rãi, thoáng khí để tránh cọ sát vào vết mổ. Nếu thấy dấu hiệu sưng đỏ, rỉ dịch vàng hoặc có mùi, cần báo ngay cho bác sĩ.

Tư thế cho con bú đúng cách sau sinh mổ

Một trong những “nỗi khổ” ít ai nói của mẹ sau sinh mổ chính là… cho con bú. Cứ mỗi lần bế bé áp vào lòng, vết mổ như bị kéo căng khiến mẹ đau nhói, khó chịu. Thế nên, lựa chọn tư thế cho con bú đúng cách không chỉ giúp bé bú ngoan mà còn hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau sinh mổ tốt hơn.

Tư thế phổ biến nhất là tư thế nằm nghiêng – mẹ nằm nghiêng, bé cũng nằm nghiêng quay mặt vào mẹ. Tư thế này giúp mẹ tránh gây áp lực lên bụng, đặc biệt trong những ngày đầu vết mổ còn đau. Ngoài ra, tư thế ôm bé dưới cánh tay (hay còn gọi là tư thế ôm bóng) – bé được kẹp dưới nách mẹ, đầu quay về ngực – cũng được nhiều mẹ sinh mổ lựa chọn vì không đè lên vùng bụng dưới. Dù chọn tư thế nào, mẹ cũng nên dùng gối hỗ trợ, giữ lưng thẳng, thoải mái và không gồng người.

Hồi phục sức khỏe sau sinh mổ với thuốc giảm đau

Nhiều mẹ sau sinh mổ thường cố chịu đau vì lo sợ thuốc ảnh hưởng đến sữa hay bé. Nhưng sự thật là, nếu đau quá mức, cơ thể sẽ căng thẳng, mệt mỏi, dễ suy giảm miễn dịch – điều này cản trở nghiêm trọng đến cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ.

Thuốc giảm đau được bác sĩ chỉ định sau sinh mổ thường là loại an toàn với mẹ đang cho con bú, như paracetamol hoặc ibuprofen liều phù hợp do các chất này ít đi vào sữa mẹ. Nhờ thuốc, mẹ có thể ăn ngon, ngủ sâu hơn và đủ sức để bế bé, cho con bú mà không nhăn mặt vì đau. Ngoài ra, mẹ có thể dùng thuốc giảm đau bằng cách tiêm thuốc gây tê ngoài màng cứng, cách này thường cần bác sĩ kiểm tra và chỉ định, có ít tác dụng phụ.

Tuy nhiên, mẹ tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có hướng dẫn y tế. Nếu cơn đau kéo dài bất thường, đau nhói hoặc kèm sốt, mẹ nên đi khám để loại trừ nguy cơ nhiễm trùng hay biến chứng khác.

Để ý các dấu hiệu nhiễm trùng

Trong quá trình phục hồi sức khỏe sau sinh mổ, nhiễm trùng là một trong những biến chứng nguy hiểm mẹ tuyệt đối không được chủ quan. Có những dấu hiệu ban đầu tưởng như nhỏ nhặt, nhưng lại là “lời cảnh báo” âm thầm từ cơ thể.

Nếu vết mổ bỗng dưng sưng to, tấy đỏ, nóng ran hoặc rỉ dịch có mùi, đó là dấu hiệu vết thương có thể đang bị nhiễm trùng. Kèm theo đó, nếu mẹ bị sốt trên 38°C, ớn lạnh, mệt mỏi bất thường, đau tăng tại vùng mổ… thì nên đi khám càng sớm càng tốt.

Nhiều mẹ ngại bệnh viện, nghĩ rằng “ráng chút là hết”, nhưng với sinh mổ, sự chủ quan có thể dẫn đến hậu quả khó lường. Vết mổ được chăm sóc đúng cách sẽ liền nhanh hơn, ngược lại, nếu nhiễm trùng nặng có thể phải tháo chỉ, dùng kháng sinh mạnh, thậm chí tái phẫu thuật.

Lắng nghe cơ thể và phát hiện sớm là cách để bảo vệ mẹ trong hành trình phục hồi sức khỏe sau sinh mổ một cách an toàn và chủ động.

Điều chỉnh cảm xúc giúp mẹ phục hồi sức khỏe sau sinh mổ nhanh chóng

Không chỉ vết mổ trên da, sinh mổ còn để lại những “vết thương vô hình” trong lòng mẹ. Trong quá trình ở cữ, mẹ thường dễ nảy sinh cảm giác hụt hẫng, tủi thân, cộng với những cơn đau, thiếu ngủ và áp lực chăm con… khiến nhiều mẹ rơi vào trạng thái stress, thậm chí là trầm cảm sau sinh. Và ít ai biết rằng, tinh thần cũng ảnh hưởng rất lớn đến quá trình phục hồi sức khỏe sau sinh mổ.

Điều đầu tiên mẹ cần làm là học cách tha thứ và thương lấy chính mình. Đừng so sánh bản thân với người khác. Mỗi hành trình làm mẹ đều xứng đáng được trân trọng.

Hãy trò chuyện với người thân, chia sẻ cảm xúc thật thay vì giấu kín. Mẹ cũng có thể tìm đến các hoạt động nhẹ nhàng như nghe nhạc, viết nhật ký, tập thở sâu hay đơn giản là ngắm con ngủ để xoa dịu tâm trạng.

Khi tinh thần ổn định, cơ thể cũng sẽ hồi phục nhanh hơn – đó là một phần thiết yếu trong cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ mà không ai nên bỏ qua.

Những lưu ý khi phục hồi sức khỏe sau sinh mổ

Ngoài việc ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi và chăm sóc vết mổ, mẹ cũng cần để ý đến những chi tiết nhỏ nhưng cực kỳ quan trọng trong quá trình phục hồi sức khỏe sau sinh mổ. Dưới đây là một số lưu ý không nên bỏ qua:

• Tái khám đúng lịch hẹn: Dù thấy cơ thể đã ổn hơn, mẹ vẫn nên đi khám theo lịch để bác sĩ kiểm tra vết mổ, đánh giá tử cung và loại trừ các biến chứng tiềm ẩn.
• Không nâng đồ nặng: Trong ít nhất 6 tuần đầu, tuyệt đối không bê vật nặng, kể cả việc bế em bé lâu, để tránh làm tổn thương vùng cơ bụng và vết mổ.
• Ưu tiên đồ mặc thoải mái: Chất liệu cotton mềm, rộng rãi sẽ giúp vết mổ khô thoáng, không bị cọ xát gây đau hay nhiễm trùng.
• Tránh quan hệ sớm: Nhiều mẹ chủ quan, nhưng thực tế cần kiêng ít nhất 6–8 tuần và chỉ nên “yêu lại” khi cảm thấy thực sự sẵn sàng, cả về thể chất lẫn tinh thần.
• Tâm sự nhiều hơn: Việc trò chuyện với chồng, người thân hoặc mẹ bỉm khác sẽ giúp mẹ giải tỏa áp lực, tránh stress sau sinh.
• Kiên nhẫn với chính mình: Mỗi cơ địa hồi phục khác nhau. Đừng ép bản thân phải “khỏe nhanh”, cứ từ từ và yêu bản thân nhiều hơn một chút.

Phục hồi sau sinh mổ là một quá trình đòi hỏi sự kiên nhẫn, yêu thương và lắng nghe cơ thể. Từ chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi đến chăm sóc vết mổ và tinh thần – tất cả đều góp phần giúp mẹ khỏe mạnh hơn mỗi ngày. Hy vọng những cách phục hồi sức khỏe sau sinh mổ được chia sẻ trong bài viết trên đây của Usobebe sẽ trở thành người bạn đồng hành hữu ích, giúp mẹ yên tâm tận hưởng hành trình làm mẹ thật trọn vẹn và hạnh phúc.