Hăm tã là một bệnh rất hay gặp ở trẻ sơ sinh, bé bị hăm tã thường do da phải tiếp xúc với các chất gây kích ứng, vùng da bị cọ xát thường xuyên, môi trường ẩm dẫn đến nấm và viêm nhiễm. Để xử lý và phòng ngừa bé bị hăm tã, cha mẹ cần giữ da bé khô thoáng và sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với môi trường có các chất viêm nhiễm. Dưới đây là những chia sẻ chi tiết về hăm tã được Usobebe tổng hợp và chia sẻ tới các vị phụ huynh.

Hăm Tã Là Gì?

Hăm tã là một trong những bệnh ngoài da ở trẻ sơ sinh. Đây là hiện tượng viêm da ở khu vực tã do nhiều nguyên nhân. Dấu hiệu điển hình khi trẻ bị hăm tã là xuất hiện mẩn đỏ trên da khu vực mông, đùi và bẹn của trẻ, có thể kèm theo mụn nhỏ hoặc bong tróc, khiến bé cảm thấy khó chịu, ngứa rát.

5 Nguyên nhân chính gây hăm tã ở trẻ nhỏ

Tình trạng hăm tã có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có 5 nguyên nhân chính:

• Nước tiểu của bé: Khi tã ướt không được thay kịp thời, nước tiểu sinh ra từ các chất thải trong thận có thể phân hủy thành amoniac, gây kích ứng và làm tổn thương da bé.
• Phân của bé: Phân chứa enzym tiêu hóa và nhiều loại vi khuẩn có thể làm mất lớp bảo vệ tự nhiên của da, nhất là khi bé bị tiêu chảy, nếu cha mẹ không thay tã kịp thời sẽ dễ dẫn đến hăm tã.
• Kích ứng do cọ xát thường xuyên: Da trẻ nhỏ thường mỏng và dễ tổn thương hơn so với người lớn. Mặc tã quá chật hoặc vận động nhiều khiến da bé bị ma sát liên tục, dẫn đến mẩn đỏ, trầy xước, dễ viêm nhiễm.
• Mồ hôi, nhiệt độ và độ ẩm môi trường: Khi thời tiết nóng ẩm, mồ hôi tiết nhiều làm da bị bí bách, dễ dẫn đến viêm da, mẩn đỏ, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
• Nấm: Nấm Candida dễ phát triển trong môi trường ẩm và bí như trong tã của trẻ, gây viêm nhiễm, làm hăm tã trở nên nghiêm trọng hơn.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết bé bị hăm tã

Hăm tã khiến trẻ khó chịu và ảnh hưởng khá nhiều đến trạng thái của trẻ, do đó cha mẹ nên phát hiện sớm tình trạng hăm tã ở trẻ thông qua các dấu hiệu sau:

• Da vùng mặc tã bị đỏ, sưng tấy: Vùng da tiếp xúc với tã, đặc biệt là mông, bẹn và đùi, có dấu hiệu đỏ, viêm nhẹ. Nếu không được xử lý kịp thời, vết đỏ có thể lan rộng.
• Xuất hiện các nốt mẩn đỏ, mụn nước hoặc vết loét: Khi hăm tã trở nặng, da bé có thể nổi các nốt mẩn đỏ li ti, đôi khi hình thành mụn nước. Nếu không được chăm sóc đúng cách, các mụn này có thể vỡ ra và dẫn đến loét da.
• Da bị khô, bong tróc hoặc căng bóng: Làn da tổn thương có thể trở nên khô ráp, căng bóng hoặc bong tróc, khiến bé khó chịu.
• Bé quấy khóc, khó chịu khi thay tã: Khi bị hăm tã, bé có thể cáu gắt, khóc nhiều, đặc biệt là khi cha mẹ vệ sinh hoặc thay tã.
• Xuất hiện dịch vàng hoặc mủ (trường hợp nặng): Nếu hăm tã kéo dài mà không được điều trị, có thể có dấu hiệu nhiễm trùng như mụn nước vỡ, chảy dịch vàng hoặc mủ, kèm theo mùi hôi, vết mẩn đỏ lan rộng đến cả khu vực lưng và các khu vực lân cận vùng quấn tã khác.

Các mức độ hăm da ở bé sơ sinh cha mẹ nên biết

Hăm tã được chia thành 5 mức độ khác nhau, mỗi mức độ có những biểu hiện và dấu hiệu khác nhau. Cha mẹ nên nhận biết được mức độ bé bị hăm tã để có phương án chăm sóc và chữa trị phù hợp.

Hăm tã rất nhẹ

• Nổi mẩn màu hồng (có thể nhạt hoặc đậm) trên một vùng nhỏ.
• Có thể nổi một cục trên da (vết sẩn).
• Da có thể hơi khô.

Hăm tã nhẹ

• Nổi mẩn màu hồng (có thể nhạt hoặc đậm) trên một vùng nhỏ.
• Xuất hiện các nốt sần rải rác.
• Da xuất hiện tình trạng khô và vảy ở mức độ vừa phải.

Hăm tã nhẹ – trung bình

• Nổi mẩn màu hồng (có thể nhạt hoặc đậm) trên một vùng da rộng, có một vùng nhỏ đỏ rõ rệt.
• Xuất hiện nốt sần rải rác.
• Da xuất hiện tình trạng khô và vảy ở mức trung bình.

Hăm tã trung bình

• Nổi mẩn màu hồng đậm trên một vùng da rộng, có một vùng nhỏ đỏ rõ rệt.
• Một hoặc nhiều vùng nổi nốt sần, trong đó có 0-5 nốt sần chứa dịch (mụn mủ).
• Da xuất hiện tình trạng bong tróc nhẹ.
• Da có thể sưng, phù nề.

Hăm tã nặng

• Nổi mẩn đỏ đậm trên một vùng da rộng.
• Da xuất hiện tình trạng bong tróc và sưng tấy nghiêm trọng
• Mất một số lớp da bên ngoài và chảy máu
• Xuất hiện nốt sần trên một vùng da rộng, trong đó có nhiều nốt sần chứa dịch (mụn mủ)

Cha mẹ nên chăm sóc trẻ bị hăm tã như thế nào?

Khi trẻ bị hăm tã, da trẻ trở nên nhạy cảm hơn khiến bé không được thoải mái, dễ quấy khóc. Do đó, cha mẹ cần chăm sóc da bé cẩn thận trong giai đoạn này. Dưới đây là một số điều cha mẹ nên và không nên làm khi trẻ bị hăm tã để khiến bé thoải mái hơn và giúp hỗ trợ trị khỏi hăm tã.

Những điều nên làm khi bé bị hăm tã

• Sử dụng nước ấm và khăn mềm để rửa sạch vùng da bị hăm của bé, đặc biệt là vùng bẹn và sinh dục, sau mỗi lần thay tã. Có thể sử dụng xà phòng dịu nhẹ, không mùi hương dành riêng cho trẻ sơ sinh.
• Thấm khô vùng da bị hăm bằng khăn mềm, tránh chà xát mạnh và cho bé “thả rông” trong một khoảng thời gian ngắn mỗi ngày để da được thông thoáng, giúp vết hăm nhanh lành hơn.
• Kiểm tra tã của bé thường xuyên, thay tã ngay khi bé đi tiểu hoặc đại tiện do nước tiểu và phân chứa các chất kích thích có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hăm tã.
• Nên chọn tã có kích thước và chất liệu phù hợp, tã quá chật có thể gây ma sát và kích ứng da. Bạn nên chọn tã có chất liệu mềm mại, thấm hút tốt để giữ cho da bé luôn khô ráo.
• Sau mỗi lần thay tã, cha mẹ nên thoa loại kem có chứa oxit kẽm hoặc panthenol để tạo lớp bảo vệ da, cần tránh thoa quá dày vì có thể làm bít tắc lỗ chân lông.
• Nếu tình trạng bé bị hăm tã không cải thiện hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng (sưng, nóng, đỏ, đau, có mủ), cha mẹ cần đưa bé đến bác sĩ để được khám và điều trị kịp thời.

Những sai lầm nên tránh khi bé bị hăm tã

• Cha mẹ không nên cho bé sử dụng phấn rôm quá thường xuyên do phấn rôm có thể làm bít tắc lỗ chân lông, khiến da bé khó thoát mồ hôi, làm tăng nguy cơ hăm tã. 
• Không nên sử dụng tã quá chật (tã cỡ nhỏ hoặc quấn tã quá chặt) do tã cọ xát vào da bé, gây tổn thương và làm tình trạng hăm tã nặng hơn.
• Không nên cho bé bị hăm tã sử dụng xà phòng hoặc sữa tắm có chất tẩy rửa mạnh, những sản phẩm này có thể làm khô da bé, khiến da dễ bị kích ứng hơn.
• Cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc kháng sinh, kháng nấm hoặc các loại kem bôi không rõ nguồn gốc, việc sử dụng thuốc không đúng cách hoặc kém chất lượng có thể gây hại cho sức khỏe của bé và khiến tình trạng hăm da nghiêm trọng hơn.
• Chà xát mạnh vào vùng da bị hăm có thể làm tổn thương da bé, khiến vết hăm lan rộng và lâu lành hơn.
• Tã ẩm là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn và nấm phát triển, gây hăm tã, do đó cha mẹ cần chú ý không để bé mặc tã ướt quá lâu.

Cách trị hăm tã ở trẻ sơ sinh hiệu quả tại nhà

Để trị hăm tã ở trẻ nhỏ, trước hết cha mẹ cần thực theo nguyên tắc “ABCDE”, bao gồm các bước như sau:

• A (air out the skin): Đầu tiên cần gỡ bỉm, tã của trẻ sau khi trẻ đi vệ sinh để làm thoáng khí bề mặt da vùng bị hăm.
• B (barrier): Thêm lớp bảo vệ da cho trẻ bằng cách bôi các loại thuốc bôi hăm hoặc kem bôi hăm cho trẻ sơ sinh.
• C (clean): Vệ sinh và làm sạch da cho trẻ, đặc biệt là vùng bẹn và sinh dục.
• D (disposable diapers): Khi trẻ bị hăm tã, vùng da bị hăm của trẻ rất nhạy cảm, do đó cha mẹ nên cho trẻ dùng tã mới, tã dùng một lần thay vì dùng tã vải.
• E (educate): Tìm hiểu và áp dụng các biện pháp phòng tránh hăm tã hiệu quả cho trẻ.

Tại bước B (barrier), cha mẹ cần sử dụng các loại thuốc hoặc kem bôi giúp cải thiện tình trạng hăm da. Vậy cha mẹ nên sử dụng loại thuốc hoặc kem bôi như thế nào? Thực tế, cha mẹ có thể sử dụng các bài thuốc dân gian có nguyên liệu tự nhiên hoặc các loại kem bôi dược phẩm có các thành phần sinh học hỗ trợ điều trị hăm da hiệu quả.

Thuốc bôi tự nhiên cho bé bị hăm tã

Thuốc bôi tự nhiên là giải pháp an toàn giúp làm dịu vùng da bị kích ứng, giảm mẩn đỏ và ngứa ngáy. Các sản phẩm này thường chứa thành phần lành tính như chiết xuất cúc la mã, lô hội, dầu dừa, giúp bảo vệ và phục hồi làn da nhạy cảm của bé.

Lá trầu không

Lá trầu không có tính kháng khuẩn, kháng viêm nhờ thành phần vitamin B1, vitamin C, eugenol, tanin… giúp làm giảm viêm, dịu da và giảm ngứa. 

Để bôi da cho trẻ, cha mẹ cần rửa sạch lá trầu không, vò nát và đun sôi với nước, sau đó để nước nguội bớt, dùng khăn mềm thấm nước lá trầu không lau nhẹ nhàng vùng da bị tổn thương. Hoặc có cách trực tiếp hơn là giã nát lá trầu không, đắp lên vùng da bị hăm.

Lá chè xanh

Lá chè xanh chứa nhiều chất chống oxy hóa, tanin, polyphenol,… giúp làm sạch da, kháng khuẩn và giảm viêm.

Cha mẹ cần rửa sạch lá chè xanh, đun sôi với nước, có thể để nước trắng hoặc pha thêm nửa thìa muối. Để nước nguội bớt thì dùng khăn mềm thấm nước lá chè xanh lau nhẹ nhàng vùng da bị tổn thương hoặc dùng để tắm.

Lá khế

Lá khế có tính mát nhờ thành phần có chứa vitamin C, magie, sắt, kẽm, các chất oxy hóa,… giúp giảm ngứa, giảm sưng, kháng viêm và làm dịu da.

Cha mẹ cần rửa sạch lá khế, giã nát, đun sôi với nước, có thể để nước trắng hoặc cho thêm 1/4 thìa muối. Để nước nguội bớt rồi dùng khăn mềm thấm nước lá khế lau nhẹ nhàng vùng da bị tổn thương hoặc dùng để tắm.

Dầu dừa

Dầu dừa có tính dưỡng ẩm, kháng khuẩn, giúp làm mềm da và giảm viêm nhờ thành phần chứa vitamin E và K, axit lauric,… Cha mẹ chỉ cần thoa một lớp mỏng dầu dừa lên vùng da bị tổn thương sau khi đã vệ sinh sạch sẽ để cấp ẩm cho da và cải thiện tình trạng hăm da.

Cây mã đề

Cây mã đề có thành phần gồm các chất như tanin, glycosid, flavonoid, terpenoid,… có tác dụng làm dịu da và chữa những tổn thương trên da do hăm tã gây ra. Cha mẹ dùng lá mã đề tươi, rửa sạch để khô rồi vò nát lấy nước, sau đó lấy nước lá mã đề thoa nhẹ lên vùng da bị hăm của bé.

Lô hội

Lô hội giàu vitamin E, có tính chống viêm tốt nên trị hăm tã rất hiệu quả. Cha mẹ có thể cắt một miếng lô hội và thoa lên vùng da bé bị hăm, đợi dưỡng chất từ lô hội thấm vào da thì mặc lại tã cho bé.

Bột yến mạch

Bột yến mạch có chứa protein giúp làm sạch chất bẩn trên da bé và củng cố hàng rào bảo vệ trên bề mặt da, giúp giảm tình trạng viêm nhiễm. Ngoài ra, trong yến mạch cũng có thành phần giúp cấp ẩm cho da, làm giảm cảm giác đau rát trên vùng da bé bị hăm tã.

Cha mẹ pha một thìa bột yến mạch với nước ấm, cho bé ngâm khoảng 15 phút rồi tắm lại cho bé. Nếu bé mới bị hăm hoặc không hăm nặng thì chỉ cần ngâm 1 lần/ngày, nếu bị nặng hơn thì tăng số lần ngâm lên, thường là 2 lần/ngày.

Sữa mẹ

Sữa mẹ có đặc tính kháng viêm, có thể thoa một ít sữa mẹ lên vùng da bị hăm để giúp làm dịu da.

Tắm nước ấm

Tắm nước ấm cũng có tác dụng làm dịu da, cha mẹ có thể cho bé tắm 2-3 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 10-15 phút, có thể giúp làm dịu da và giảm viêm. Tuy nhiên nếu chỉ tắm nước ấm thì bé sẽ lâu khỏi và nếu bị tác động từ môi trường sẽ khó khỏi hơn.

Kem bôi dược phẩm

• Kem chống hăm chứa oxit kẽm giúp tạo lớp màng bảo vệ da, ngăn ngừa nước tiểu và phân tiếp xúc trực tiếp với da, đồng thời có tác dụng giảm viêm, làm dịu da và thúc đẩy quá trình lành vết thương.
• Kem chống hăm chứa panthenol và dexpanthenol có tác dụng dưỡng ẩm, làm mềm da, kích thích tái tạo tế bào da, giảm viêm và làm dịu da.
• Kem chống hăm chứa corticosteroid giúp giảm viêm nhanh chóng, thường được sử dụng trong trường hợp hăm da nặng. Loại kem này chỉ sử dụng theo chỉ định của bác sĩ, không sử dụng kéo dài vì có thể gây tác dụng phụ.
• Kem chứa các thành phần tự nhiên như chiết xuất cúc La Mã, lô hội, rễ cây hoa chuông,… có tác dụng làm dịu da và giảm viêm.

Biện pháp phòng ngừa hăm tã ở trẻ sơ sinh

Để ngăn bé bị hăm tã, cha mẹ cần áp dụng một số biện pháp sau để giúp giữ cho vùng da quanh tã được vệ sinh, sạch sẽ, tránh viêm nhiễm dẫn đến hăm tã.

Thường xuyên thay tã cho bé

Thay tã thường xuyên là một trong những biện pháp quan trọng nhất giúp ngăn ngừa tình trạng hăm tã ở trẻ sơ sinh. Khi thay tã thường xuyên, da bé hạn chế tiếp xúc với các chất gây kích ứng như nước tiểu và phân, ngăn tình trạng viêm và hăm da. Bên cạnh đó, thay tã kịp thời cũng giúp giữ da bé khô thoáng và không bị ma sát khi tã bị chật, tránh viêm nhiễm do nấm hoặc bị thương.

Cha mẹ cần chú ý thay tã cho bé ngay khi bé tiểu tiện hoặc đại tiện hoặc khoảng 2-3 giờ một lần.

Giữ mông và vùng kín của bé sạch sẽ

Vệ sinh đúng cách là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa hăm tã ở trẻ sơ sinh. Cha mẹ cần chú ý làm sạch vùng mông và bộ phận sinh dục của bé sau mỗi lần thay tã để bảo vệ làn da nhạy cảm.

• Đối với bé trai: Sau khi bé đi tiểu, cần lau khô nhẹ nhàng phần đầu dương vật. Khi bé đi đại tiện, cha mẹ nên rửa sạch vùng hạ bộ, bao gồm cả khu vực phía sau dương vật và tinh hoàn, để loại bỏ hoàn toàn phân đọng lại.
• Đối với bé gái: Khi vệ sinh, cần lau từ trước ra sau để tránh đưa vi khuẩn từ hậu môn vào âm hộ, giảm nguy cơ viêm nhiễm. Nếu có phân ướt xung quanh âm hộ, dùng ngón tay nhẹ nhàng mở các nếp gấp da và lau sạch cẩn thận.

Chú ý khi bé bị tiêu chảy

Khi bé bị tiêu chảy, tần suất đi ngoài tăng lên, khiến vùng da mặc tã tiếp xúc nhiều với phân, dễ bị kích ứng và tổn thương. Cha mẹ cần thay tã ngay sau mỗi lần bé đi vệ sinh, vệ sinh vùng mông nhẹ nhàng bằng nước ấm và lau khô trước khi mặc tã mới. Có thể sử dụng kem chống hăm để bảo vệ da bé tốt hơn.

Luôn đảm bảo mông bé được khô thoáng

Sau khi vệ sinh, cha mẹ nên để vùng mông bé khô hoàn toàn trước khi mặc tã mới. Có thể để bé nằm thoáng vài phút mà không mặc tã để giúp da “thở”. Việc này giúp giảm độ ẩm ướt trên da và hạn chế môi trường cho vi khuẩn phát triển, từ đó ngăn ngừa hăm tã hiệu quả.

Trường hợp nào cần đưa trẻ bị hăm tã đi khám ngay?

Mặc dù hăm tã thường có thể được điều trị tại nhà, nhưng có một số trường hợp bạn nên đưa con đến bác sĩ nhi khoa để được kiểm tra và điều trị chuyên nghiệp:

• Hăm tã nặng: Vùng da bị hăm đỏ rực, sưng tấy, hoặc có dấu hiệu lan rộng, xuất hiện các mụn mủ, vết loét, hoặc chảy dịch, da bé bị nứt nẻ hoặc chảy máu.
• Hăm tã không cải thiện: Sau khoảng 3 – 4 ngày điều trị tại nhà (vệ sinh sạch sẽ, thay tã thường xuyên, bôi kem chống hăm), tình trạng hăm tã không có dấu hiệu thuyên giảm hoặc hăm tã tái phát thường xuyên.
• Dấu hiệu nhiễm trùng: Bé bị sốt, vùng da bị hăm nóng, sưng, đau, có mùi hôi, bé quấy khóc nhiều, bỏ bú hoặc có các dấu hiệu bất thường khác.
• Hăm tã lan rộng: Hăm tã lan rộng ra ngoài vùng đóng tã, chẳng hạn như lan lên bụng, lưng, hoặc đùi.
• Bé có các bệnh lý khác: Nếu bé có các bệnh lý về da hoặc các vấn đề sức khỏe khác, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ khi bé bị hăm tã.

Hăm tã là tình trạng phổ biến ở trẻ sơ sinh, nhưng cha mẹ hoàn toàn có thể phòng ngừa và xử lý hiệu quả nếu chăm sóc đúng cách. Việc giữ vùng mông và vùng kín của bé luôn sạch sẽ, khô thoáng, thay tã thường xuyên và chú ý hơn khi bé bị tiêu chảy sẽ giúp hạn chế nguy cơ hăm tã. Nếu tình trạng hăm kéo dài hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, cha mẹ nên đưa bé bị hăm tã đi khám để được tư vấn và điều trị kịp thời. Usobebe mong rằng với những thông tin trên đây, cha mẹ đã biết cách chăm sóc và giúp bé hồi phục khi bị hăm tã.