Mỗi năm, cứ đến mùa nắng nóng hay thời điểm giao mùa, nhiều bậc cha mẹ lại thấp thỏm vì nguy cơ bùng phát bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ. Căn bệnh tưởng chừng quen thuộc này lại có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được xử lý đúng cách. Vậy làm sao để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ hiệu quả và an toàn? Câu trả lời sẽ được Usobebe tiết lộ trong bài viết dưới đây!
Trẻ ở độ tuổi nào dễ bị mắc tay chân miệng?
Nếu bạn là phụ huynh có con nhỏ dưới 5 tuổi, hẳn đã ít nhất một lần nghe đến cụm từ “tay chân miệng” trong các nhóm nuôi con hoặc tại phòng khám nhi. Đây là căn bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus nhóm Enterovirus gây ra.
Theo các chuyên gia y tế, trẻ em dưới 10 tuổi đều có nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng, trong đó trẻ dưới 5 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất, đặc biệt là các bé đang trong giai đoạn đi nhà trẻ, mẫu giáo – khi khả năng tự bảo vệ bản thân còn kém và thường xuyên tiếp xúc gần gũi với bạn bè. Trẻ càng nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện thì khi mắc bệnh, triệu chứng thường nặng hơn, dễ bị biến chứng hơn.
Một báo cáo từ Bộ Y tế cho biết, bệnh tay chân miệng tại Việt Nam có xu hướng bùng phát theo mùa, thường rơi vào khoảng tháng 3 – 5 và tháng 9 – 12 hằng năm. Nguyên nhân do đây là thời điểm giao mùa, trẻ hay mắc các bệnh hô hấp, đề kháng yếu đi, cộng với việc đi học lại sau kỳ nghỉ hè hoặc nghỉ Tết, nguy cơ tiếp xúc mầm bệnh tăng cao.
Những biện pháp ngăn ngừa và phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ
Bệnh tay chân miệng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy phòng bệnh luôn là giải pháp quan trọng nhất – đặc biệt là với trẻ nhỏ, đối tượng dễ bị lây nhiễm và gặp biến chứng nặng. Tin vui là chúng ta hoàn toàn có thể phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ bằng các biện pháp vệ sinh đơn giản nhưng hiệu quả, kết hợp phát hiện sớm để xử lý kịp thời ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Vệ sinh tay, chân sạch sẽ với xà phòng
Một trong những biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ chính là rửa tay. Vi rút gây bệnh tay chân miệng có thể tồn tại trên tay, móng tay, thậm chí là ở những ngón chân hay các bề mặt sàn mà bé thường xuyên tiếp xúc.
Vì thế, hãy tập cho bé thói quen rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước sạch ít nhất 20 giây, đặc biệt là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi đồ chơi hoặc tiếp xúc với người khác. Với trẻ nhỏ chưa tự làm được, bố mẹ cần chủ động giúp bé rửa sạch cả lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ tay, đầu ngón tay.
Đừng quên rửa cả đôi chân bé nữa nhé, nhất là khi bé đang tập đi hay chạy chân trần trong nhà, sân vườn, vệ sinh chân thường xuyên giúp giảm nguy cơ vi khuẩn và vi rút “cư trú” lâu dài.
Thực hiện tốt vệ sinh ăn uống
Cho trẻ dùng những dụng cụ ăn uống không hợp vệ sinh sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn tiếp cận và xâm nhập cơ thể bé nhanh hơn. Thực hiện vệ sinh ăn uống sạch sẽ không chỉ là thói quen tốt, mà còn là biện pháp hiệu quả để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ.
Hãy đảm bảo rằng bé được dùng riêng đồ ăn, bát đũa, bình sữa, khăn lau miệng… Không dùng chung muỗng, cốc nước với người khác, kể cả anh chị trong nhà. Các vật dụng nên được rửa sạch bằng nước rửa chuyên dụng và tráng lại với nước sôi nếu có thể.
Ngoài ra, nên cho trẻ ăn chín, uống sôi, tránh các loại thực phẩm dễ nhiễm khuẩn như rau sống, nước đá không đảm bảo vệ sinh. Đặc biệt trong mùa cao điểm của dịch, chế biến đồ ăn tại nhà sẽ an toàn hơn là ăn ngoài.
Vệ sinh đồ chơi, đồ dùng để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ
Chắc hẳn cha mẹ nào cũng để ý rằng các bé thường có thói quen ngậm, mút, gặm gấu bông, xe đồ chơi hoặc bất cứ thứ gì vừa tay. Chính vì thế, đồ chơi là một trong những “ổ vi rút” tiềm ẩn trong nhà nếu không được vệ sinh đúng cách.
Để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ, cha mẹ cần thường xuyên vệ sinh đồ chơi, đồ dùng cá nhân của bé. Bố mẹ nên ưu tiên chọn những món đồ chơi có bề mặt trơn nhẵn, dễ lau rửa. Tốt nhất, hãy rửa sạch đồ chơi bằng dung dịch khử khuẩn ít nhất 1 – 2 lần mỗi tuần, hoặc ngay sau khi bé bị ốm.
Ngoài đồ chơi, các vật dụng khác như bình sữa, núm ti giả, khăn lau mặt, chăn gối… cũng cần được làm sạch thường xuyên, phơi khô dưới nắng để tiêu diệt vi khuẩn và vi rút.
Không cho trẻ tiếp xúc với người bệnh
Đây là nguyên tắc “vàng” nhưng lại dễ bị lãng quên, đặc biệt trong các dịp tụ họp gia đình hoặc ở lớp học, khi người lớn thường chủ quan vì “chắc không sao đâu”. Tuy nhiên, bệnh tay chân miệng rất dễ lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc gián tiếp qua bề mặt, vật dụng nhiễm dịch tiết. Ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện rõ ràng, vi rút đã có thể lây truyền sang trẻ khỏe mạnh.
Vì thế, nếu trong nhà hoặc trường học có người đang nghi ngờ mắc bệnh, bố mẹ cần hạn chế tối đa việc cho trẻ lại gần người bệnh, không dùng chung đồ cá nhân và cần theo dõi sát các dấu hiệu ở trẻ trong vòng vài ngày sau đó.
Sử dụng nhà vệ sinh sạch sẽ để phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ
Dịch tiết của người bệnh có thể tồn tại trên tay nắm cửa, bồn cầu, vòi nước hoặc khăn lau tay. Nếu không được vệ sinh kỹ, virus tay chân miệng có thể âm thầm lây lan cho cả nhà. Để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ, bố mẹ nên giữ cho nhà vệ sinh luôn khô ráo, sạch sẽ, lau dọn hằng ngày bằng dung dịch sát khuẩn, đặc biệt chú ý các bề mặt hay tiếp xúc.
Cha mẹ cũng nên khuyến khích trẻ rửa tay ngay sau khi đi vệ sinh, có thể dán hình ảnh ngộ nghĩnh hoặc đặt ghế nhỏ để bé dễ với tới vòi nước, tạo sự hứng thú thay vì ép buộc. Với các bé còn nhỏ, dùng bô riêng cũng là cách giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Và đừng quên: khăn lau, giấy vệ sinh, thảm chùi chân… cũng cần được làm sạch và thay đổi thường xuyên nhé!
Đến cơ sở y tế nếu có dấu hiệu mắc bệnh
Dù bố mẹ có “phòng thủ” kỹ đến đâu, vẫn có khả năng trẻ bị nhiễm bệnh. Do đó, bên cạnh việc chú ý phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ, bố mẹ cũng cần phải nhận biết sớm dấu hiệu tay chân miệng để kịp thời đưa trẻ đi khám, tránh biến chứng nặng.
Một số biểu hiện ban đầu có thể kể đến như: sốt nhẹ hoặc sốt cao, quấy khóc, bỏ ăn, nổi phỏng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân. Nhiều phụ huynh từng nhầm tưởng bé chỉ bị nhiệt miệng hay cảm thông thường, dẫn đến chậm trễ trong điều trị.
Do đó, ngay khi nghi ngờ, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và tư vấn. Điều trị sớm không chỉ giúp bé phục hồi nhanh hơn mà còn hạn chế khả năng lây lan ra cộng đồng.
Lưu ý khi chăm sóc trẻ mắc bệnh tay chân miệng
Chăm trẻ bị tay chân miệng là một thử thách không nhỏ với nhiều bậc cha mẹ, nhất là khi con vừa sốt, vừa quấy, lại chẳng muốn ăn uống gì. Dưới đây là một vài lưu ý để cha mẹ có thể đồng hành cùng bé vượt qua giai đoạn mệt mỏi này dễ dàng hơn.
Đừng ủ ấm khi trẻ sốt: Phản xạ của nhiều phụ huynh khi thấy con sốt là… quấn chăn kỹ càng, mặc thêm áo cho bé để “đỡ lạnh”. Tuy nhiên, nếu trẻ bị sốt do tay chân miệng, đặc biệt là sốt cao kèm run lạnh, hãy mặc cho con quần áo thoáng mát, vải cotton thấm hút tốt, giúp hạ nhiệt hiệu quả hơn.
Không ép trẻ ăn khi miệng đang đau: Các nốt loét trong miệng khiến bé rất đau mỗi khi nuốt, cũng giống như khi bạn bị nhiệt miệng mà vẫn phải nhai cháo nóng vậy! Do đó, cha mẹ không nên ép con ăn mà thay vào đó, hãy cho trẻ ăn thức ăn mềm, nguội, dễ nuốt như sữa, cháo loãng, sinh tố… Nếu trẻ không ăn được nhiều, hãy chia nhỏ bữa và bổ sung nước, oresol để tránh mất nước.
Theo dõi sát các dấu hiệu trở nặng: Trong vài ngày đầu, tay chân miệng có thể tự khỏi nếu được chăm sóc tốt. Tuy nhiên, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Sốt cao liên tục, co giật
- Mất nước: khóc không ra nước mắt, môi khô, tiểu ít
- Buồn ngủ li bì, khó đánh thức
- Dễ giật mình, tay chân run
- Thở nhanh, khó thở
- Nôn ói nhiều, nổi vằn da, nhịp tim bất thường
Cách ly trẻ khỏi những bé khác ít nhất 7–10 ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng, để hạn chế lây lan trong cộng đồng.
Bù nước cho trẻ: Khi bị sốt, loét miệng hoặc tiêu chảy, trẻ rất dễ rơi vào tình trạng mất nước. Tuy nhiên, nhiều bé lại lười uống nước vì đau hoặc mệt. Vì vậy, hãy khuyến khích con uống nước thường xuyên, có thể chia thành từng ngụm nhỏ, kết hợp nước lọc, sữa, oresol theo hướng dẫn bác sĩ.
Tham khảo ý kiến bác sĩ về liều lượng thuốc hạ sốt, giảm đau phù hợp với thể trạng của bé. Paracetamol thường được sử dụng nhưng cần tuân thủ đúng liều và không dùng cho trẻ dưới 2 tháng tuổi.
Giữ vệ sinh cơ thể cho bé sạch sẽ: Súc miệng bằng nước muối sinh lý, tắm rửa nhẹ nhàng, vệ sinh các nốt mụn nước, tránh để vết thương bị bội nhiễm. Vật dụng cá nhân của trẻ nên được làm sạch và khử khuẩn riêng biệt, tuyệt đối không dùng chung với người khác.
Có thể tiêm vắc xin tay chân miệng để phòng bệnh không?
Trước đây, bệnh tay chân miệng không có vắc-xin phòng ngừa, vì vậy việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào các biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường sống và cách ly khi có dịch. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, vắc-xin phòng tay chân miệng đã được nghiên cứu và phát triển tại một số quốc gia, điển hình là Trung Quốc.
Loại vắc-xin này chủ yếu giúp bảo vệ cơ thể chống lại hai chủng virus phổ biến gây bệnh tay chân miệng là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Đây cũng là hai chủng virus có nguy cơ gây biến chứng nặng nếu trẻ mắc phải.
Tại Việt Nam, vắc-xin phòng bệnh tay chân miệng hiện vẫn chưa được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng quốc gia. Vì vậy, các cơ quan y tế trong nước vẫn khuyến cáo cha mẹ tập trung vào việc phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ bằng những biện pháp vệ sinh tay thường xuyên, đảm bảo vệ sinh cá nhân và môi trường, đặc biệt trong các mùa dịch cao điểm.
Tuy nhiên, một tín hiệu tích cực là vào tháng 2/2025, hệ thống tiêm chủng VNVC đã ký kết bản ghi nhớ hợp tác với Công ty dược phẩm Substipharm Biologics (Thụy Sĩ), mở ra cơ hội đưa vắc-xin phòng tay chân miệng về Việt Nam, trong đó có loại vắc-xin phòng Enterovirus 71 (EV71). Loại vắc-xin này được khuyến nghị tiêm cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Theo kết quả nghiên cứu đăng trên tạp chí y khoa quốc tế The Lancet, vắc-xin này an toàn và đạt hiệu quả bảo vệ lên đến 96,8%, hứa hẹn giúp duy trì miễn dịch lâu dài, chống lại các biến thể EV71 gây bệnh ở bất kỳ mức độ nào.
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu cha mẹ chủ động phòng ngừa và chăm sóc đúng cách. Hiểu rõ các biện pháp vệ sinh, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và theo dõi sát sức khỏe của con là chìa khóa để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ hiệu quả, giúp bé yêu luôn khỏe mạnh, vui tươi mỗi ngày.
